Timothy McKeon, một biên dịch viên tiếng Ireland hiếm hoi, từng có nguồn thu nhập ổn định từ các hợp đồng với Liên minh Châu Âu (EU).

Song, sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) với khả năng chuyển ngữ văn bản và giọng nói tức thời đã đảo lộn cuộc sống của ông và nhiều đồng nghiệp.

Timothy McKeon từ chối hiệu đính các bản dịch máy vì cho rằng nó không khác nào 'tự đào hố chôn sự nghiệp của mình'. Ảnh: Timothy McKeon

McKeon cho biết ông đã mất khoảng 70% thu nhập khi khối lượng công việc từ EU cạn kiệt. Giờ đây, các đầu việc chủ yếu là hiệu đính lại các bản dịch do máy tạo ra.

Tuy nhiên, ông từ chối làm việc này vì nguyên tắc nghề nghiệp: việc chỉnh sửa chính là huấn luyện cho phần mềm, thứ đang cướp đi công việc của con người.

"Nó càng học được nhiều, bạn càng trở nên lỗi thời", ông nói. "Về cơ bản, người ta đang mong đợi bạn tự đào hố chôn sự nghiệp của chính mình".

Làn sóng sa thải thầm lặng

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (Davos) tuần này, tác động của AI đến thị trường lao động là chủ đề nóng. Nhưng với ngành dịch thuật, đây không còn là giả thuyết.

Các ứng dụng như Google Dịch (Google Translate) đã làm giảm nhu cầu nhân sự từ lâu, và sự bùng nổ của AI tạo sinh càng đẩy nhanh xu hướng này.

Khảo sát năm 2024 của Hiệp hội Tác giả Vương quốc Anh cho thấy hơn 1/3 biên dịch viên đã mất việc do AI và 43% bị giảm thu nhập.

Carl Frey từ Đại học Oxford nhận định, nếu không có dịch máy, thị trường lao động lẽ ra đã có thêm khoảng 28.000 việc làm cho biên dịch viên. "Đây chưa phải là câu chuyện thay thế hàng loạt nhưng rất có thể nó sẽ sớm xảy ra", Frey nói.

Tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bà Kristalina Georgieva xác nhận số lượng biên dịch viên và thông dịch viên của tổ chức đã giảm từ 200 xuống còn 50 người do áp dụng công nghệ.

“Cả nước Mỹ đang nhìn vào Wisconsin”

Tại Mỹ, Christina Green, Chủ tịch công ty dịch vụ ngôn ngữ Green Linguistics, đang lo ngại về một dự luật tại bang Wisconsin cho phép tòa án sử dụng AI hoặc công cụ dịch khác trong xét xử dân sự và hình sự. Dù dự luật đang bị hoãn, áp lực thương mại là hiện hữu.

Công ty của bà Green vừa mất một khách hàng lớn thuộc nhóm Fortune 10 (10 công ty lớn nhất Mỹ). Khách hàng này quyết định chuyển sang dùng dịch vụ dịch thuật AI. Sự sụt giảm doanh thu đột ngột buộc bà phải sa thải nhân viên.

"Các công ty nghĩ họ tiết kiệm tiền với AI nhưng họ hoàn toàn không hiểu gì về rủi ro bảo mật hay các hệ lụy pháp lý", bà Green cảnh báo.

Fardous Bahbouh, một biên phiên dịch tiếng Ả Rập tại London làm việc cho các hãng truyền thông quốc tế như CNN, đã chứng kiến khối lượng công việc biên dịch văn bản sụt giảm nghiêm trọng trong những năm gần đây. Bà cho rằng nguyên nhân đến từ sự phát triển của công nghệ và áp lực tài chính đè nặng lên các tòa soạn.

Sự trỗi dậy của các công cụ dịch thuật khiến nhiều biên dịch viên phải tìm hướng đi mới hoặc làm thêm các công việc khác để bù đắp thu nhập bị mất. Ảnh: Du Lam

Đang theo đuổi nghiên cứu Tiến sĩ về ngành dịch thuật, các dữ liệu của Bahbouh chỉ ra rằng công nghệ, bao gồm cả AI, đang tác động "khổng lồ" đến giới biên phiên dịch.

"Tôi cực kỳ lo ngại rằng các chính phủ chưa hành động đủ để hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp. Điều này có thể dẫn đến gia tăng bất bình đẳng, tình trạng nghèo đói ngay cả khi người lao động vẫn đang làm việc và nghèo đói ở trẻ em", bà chia sẻ với CNN.

Thực tế, làn sóng tìm kiếm cơ hội đào tạo lại đang diễn ra mạnh mẽ. Ian Giles, Chủ tịch Hiệp hội Dịch giả thuộc Hội Tác giả Vương quốc Anh, cho biết nhiều nhân sự buộc phải tìm hướng đi mới vì "nghề dịch không còn mang lại thu nhập như trước".

Bức tranh tương tự cũng đang diễn ra tại Mỹ. Andy Benzo, Chủ tịch Hiệp hội Dịch giả Mỹ, xác nhận với CNN rằng ngày càng nhiều biên dịch viên rời bỏ ngành nghề này.

Thành trì cuối cùng của con người

Dù công nghệ tiến bộ nhanh, máy móc vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn con người, đặc biệt trong các lĩnh vực rủi ro cao.

Andy Benzo, Chủ tịch Hiệp hội Dịch giả Mỹ, nhận định việc dùng AI trong các hoạt động thường nhật như tìm đường là rủi ro thấp nhưng trong ngoại giao, pháp lý hay y tế, sai sót nhỏ có thể dẫn đến hậu quả khổng lồ.

"Sắc thái của từng từ ngữ trong luật hay y khoa rất cụ thể và các mô hình ngôn ngữ lớn vẫn còn ở rất xa mới đạt được trình độ đó", bà nói.

Dịch văn học cũng là một "vùng xanh" hiếm hoi. Ian Giles, dịch giả văn học Bắc Âu, cho biết dù mảng dịch thương mại đã biến mất, các đơn đặt hàng dịch tiểu thuyết vẫn duy trì ổn định.

Ngoài ra, yếu tố kết nối giữa người với người là thứ AI không thể sao chép. "Việc dịch máy trở nên phổ biến không có nghĩa là bạn có thể xây dựng mối quan hệ thâm giao với một người Pháp mà không cần nói một từ tiếng Pháp nào", chuyên gia Carl Frey kết luận.

Theo Du Lam (CNN/Vietnamnet)